* توانايى گويش بيرجند در واژه‌سازى آنست . گويش بيرجند از اين لحاظ آن قدر توانايى و گستردگى دارد كه اگر بگوييم دستگاه واژه‌سازى آن از دستگاه واژه‌سازى زبان فارسى گسترده‌تر و تواناتر است سخنى به گزاف نگفته‌ايم . در زبان فارسى واژه معمولا از دو راه « اشتقاق » و « تركيب » ساخته مىشود . واژه‌هاى « مشتق » واژه‌هايى هستند كه با افزودن « وند » ها ( پيشوندها - پسوندها ) به پيش يا پس واژه‌هاى زبان ساخته مىشوند و واژه‌هاى « مركّب » واژه‌هايى مىباشند كه از تركيب يعنى « سر هم كردن » واژه‌ها و مادّه‌ها و ستاك‌هاى « فعل » ها به دست مىآيند . در گويش بيرجند نيز واژه‌سازى از همين دو راه صورت مىگيرد ولى انواع و شمار واژه‌هايى كه از اين دو راه به دست مىآيد از زبان فارسى رسمى بيشتر است چون اوّلا تعداد « وند » هاى اين گويش از « وند » هاى زبان فارسى بيشتر مىباشد ( بخصوص كه بسيارى از « وند » هاى فراموش شدهء فارسى هنوز در اين گويش زنده و كارا هستند ) ، ثانيا دامنهء تركيب و انواع آن در گويش بيرجند به‌مراتب از فارسى رسمى گسترده‌تر و بيشتر است ؛ هم‌چنين است در مورد « فعل » ها ( كار واژه‌ها ) و انواع آنها و استفاده از مادّه‌ها و ستاك‌هاى افعال . مثلا در اين گويش شانزده نوع صرف فعل ماضى وجود دارد كه برخى از آنها دو يا سه گونه دارد ، اين تعداد ويژهء فعل‌هاى لازم است و اگر انواع فعل مجهول را هم بر اين شمار اضافه كنيم تعداد آنها خيلى بيش از اين مىشود « 1 » . * پاكى اين گويش در خالى بودن آن از واژه‌هاى بيگانه است . بيرجند چون در نزديك كوير و در منطقه‌اى كوهستانى واقع شده در گذر تاريخ كمتر مورد تاخت و تاز و هجوم بيگانگان قرار گرفته است و به‌علاوه چون سرزمينى آباد و ثروتمند نبوده جهانخواران و زورمندان آزمند و اقوام سرگردان كمتر به آن چشم طمع داشته‌اند در نتيجه هم نژاد مردم و هم زبانشان به مقدار زيادى از آميختگى و آلودگى بر كنار و نسبتا « پاك » مانده است . بدينسان كه در واژگان گويش بيرجند شمار واژه‌هاى بيگانه مانند واژه‌هاى تازى و تركى و مغولى و . . . نسبت به زبان فارسى رسمى و برخى از گويشهاى شهرهاى بزرگ بسيار كمتر است « 2 » .

--> و در سال 1373 به نام « واژه‌نامهء گويش بيرجند » منتشر كرده است و اميدوار است كار وى توسّط پژوهشگران جوان كه از شيوهء گردآورى و بررسى گويشها آگاهى لازم و بسنده دارند پيگيرى شود و نه تنها عيب كار وى رفع و نقص آن جبران گردد بلكه واژه‌هاى گويشى ديگرى گردآورى و ثبت و ضبط و مدوّن شود و از فراموش شدن آنها جلوگيرى گردد . اميد نويسنده اينست كه اگر توفيق تجديد چاپ « واژه‌نامه » دست داد واژه‌هايى را كه پس از چاپ اين كتاب يافته و گردآورى كرده نيز بر آن بيفزايد . ( 1 ) . نك : مباحث « اشتقاق » ، « تركيب » ، « صرف فعل » در كتاب « بررسى گويش بيرجند » از همين نويسنده . ( 2 ) . نك : « واژه‌نامهء گويش بيرجند » .